Wyprawka szkolna. Jak ją zaplanować i nie zbankrutować?

Wystarczy jednak odrobina struktury i planowania, by zakupy wyprawki szkolnej stały się przyjemnością, a nie uciążliwym obowiązkiem.

Zaprośmy do planowania dzieci, po to by pokazać im, jak stworzenie dobrego planu potrafi ułatwić życie.

1. Najpierw stwórzcie bardzo długą listę

Zacznijcie od wspólnej burzy mózgów. Wypiszcie wszystko, co może przydać się w nowym roku szkolnym: od plecaka i piórnika, przez klej, nożyczki, plastelinę i temperówkę, aż po bidon, worek na buty czy nową czapkę.

Na tym etapie nie skreślajcie pomysłów i nie zastanawiajcie się jeszcze nad cenami. Lista może być przesadnie długa, bo właśnie o to chodzi.

Dlaczego? Dzięki temu dziecko widzi, że każdy pomysł został rozważony, nawet jeśli ostatecznie nie trafił na listę zakupów. Gdy w sklepie pojawi się pokusa zakupu będzie można wrócić do wcześniejszej decyzji:

„Pamiętasz? Mieliśmy to na naszej długiej liście, ale wspólnie ustaliliśmy, że w tym roku tego nie kupujemy.”

Odwołanie się do wcześniejszych ustaleń jest dużo lepsze niż podejmowanie każdej decyzji od początku, w pośpiechu i pomiędzy sklepowymi półkami.

2. Ustalcie budżet, zanim zaczniecie wybierać produkty

Następnym krokiem jest ustalenie budżetu.

Rozważamy, ile możemy przeznaczyć na wyprawkę?

Budżet powinien uwzględniać realne możliwości rodziny. Nie warto szukać „idealnej” kwoty ani porównywać się z innymi. Chodzi o ustalenie granicy, która nie zaburzy pozostałych domowych wydatków.

Jeżeli wcześniej odkładaliśmy pieniądze właśnie na ten cel, to właśnie jest ten moment, by z nich skorzystać. Warto natomiast unikać finansowania wyprawki chwilówką lub kredytem konsumenckim. Ostrożnie podchodźmy również do karty kredytowej, jeśli nie mamy pewności, że spłacimy ją w terminie. Zeszyty i flamastry nie powinny kosztować nas później dodatkowych odsetek.

Dziecko nie musi znać wszystkich szczegółów domowych finansów. Powinno jednak wiedzieć, że na zakupy przeznaczamy określoną kwotę. Starszemu dziecku można powierzyć mały fragment budżetu, na przykład:

Mamy 500 zł na wyprawkę. Spróbujmy razem zdecydować, jak podzielić te pieniądze.

Wtedy wybór między piórnikiem za 90zł, a nowym plecakiem staje się dla dziecka realną alternatywą.

3. Zróbcie audyt tego, co już macie

Zanim ruszycie do sklepu, zajrzyjcie do szaf, szuflad i pudeł z przyborami. Przejdźcie po kolei przez długą listę i przy każdej rzeczy sprawdźcie:

• Czy już ją mamy?
• Czy nadal nadaje się do użycia?
• Czy można ją wyczyścić lub naprawić?
• Czy wystarczy dokupić brakujący element?
• Czy możemy dostać ją od rodzeństwa, kuzynów, znajomych lub sąsiadów?
• Czy możemy kupić ją używaną?

Plecak być może wystarczy wyprać. W piórniku może brakować tylko gumki i temperówki. Z kilku zestawów kredek da się skompletować jeden pełny. Niezapisane zeszyty nadal są zeszytami, nawet jeśli nie przedstawiają najmodniejszego bohatera tego sezonu.

Taki audyt ma również sens ekologiczny. Jest prostym przykładem gospodarki o obiegu zamkniętym: zamiast działać według schematu „kup – użyj – wyrzuć – kup nowe”, staramy się jak najdłużej korzystać z tego, co już zostało wyprodukowane.

Dziecku można zaproponować zabawę „Drugie życie wyprawki” i podzielić rzeczy na trzy grupy:

Dopiero ostatnia grupa trafia na właściwą listę zakupów. Na koniec warto wspólnie policzyć, ile pieniędzy udało się dzięki temu zaoszczędzić.

4. Ustalcie, co jest naprawdę ważne i pilne

Po audycie zostaje nam lista rzeczy, które rzeczywiście trzeba albo chcemy kupić. Teraz należy ją uporządkować.

Możemy wykorzystać uproszczoną wersję macierzy Eisenhowera, popularnej metody ustalania priorytetów:

1. Ważne i pilne – potrzebne od pierwszych dni szkoły, np. brakujący plecak, zeszyty czy buty na zmianę.
2. Ważne, ale mniej pilne – przydadzą się, ale mogą poczekać do kolejnego miesiąca, np. dodatkowy komplet stroju sportowego.
3. Pilne, ale mniej ważne – w tej grupie warto sprawdzić, czy pilność jest prawdziwa, czy tworzy ją reklama w rodzaju „kup 3 a 4 dostaniesz gratis”.
4. Ani ważne, ani pilne – te rzeczy możemy na razie skreślić.

Nie każda potrzeba musi zostać zrealizowana od razu, a zachcianka nie jest niczym złym. Ważne byśmy umieli ją rozpoznać i świadomie zdecydować, czy mieści się w naszym planie.

Na koniec tego podpunktu powinniście mieć posortowaną listę, poczynając od rzeczy, które zakupicie najpierw, a kończąc na rzeczach, które pojawiły się w burzy mózgów, ale nie planujecie ich zakupić.

5. Porównajcie ceny, ale nie zapominajcie o jakości

Teraz zaczyna się najprzyjemniejsza część: szukanie konkretnych produktów. Koniecznie zróbcie to razem z dzieckiem, ale najpierw ustalcie kryteria.

Przykładowo plecak powinien:

• być wygodny i dopasowany do dziecka,
• mieścić potrzebne książki i format A4,
• mieć miejsce na bidon,
• być wystarczająco trwały,
• kosztować nie więcej niż ustalona kwota.

Dopiero wśród produktów spełniających te warunki dziecko wybiera ten, który najbardziej mu się podoba. Dzięki temu nadal ma wpływ na zakup, ale nie wybiera spośród setek przypadkowych modeli.

Porównujmy nie tylko cenę, lecz także jakość, trwałość, możliwość naprawy i przewidywany czas użytkowania. Najtańszy produkt nie zawsze jest najbardziej opłacalny. Jeżeli plecak za 100 zł wytrzyma rok, a model za 180 zł trzy lata, drugi może mieć niższy koszt użytkowania w przeliczeniu na jeden rok. Oczywiście wyższa cena sama w sobie również nie gwarantuje jakości, dlatego potrzebujemy kilku kryteriów, a nie tylko metki.

To dobry moment, aby porozmawiać z dzieckiem o koszcie alternatywnym. Brzmi poważnie, ale oznacza coś bardzo prostego: wydając pieniądze na jedną rzecz, rezygnujemy z możliwości przeznaczenia ich na coś innego.

6. Podsumujcie plan i porównajcie go z budżetem

Mamy już uporządkowaną listę i przewidywane ceny. Czas wszystko podliczyć.

Jeśli mieścicie się w budżecie:

Brawo! Warto pogratulować sobie i dziecku dobrego planowania. Nie oznacza to jednak, że pozostałą kwotę natychmiast wydajemy.

Pozwólmy dziecku zaproponować, co zrobić z nadwyżką. Można ją:

• odłożyć na późniejszy cel,
• pozostawić jako rezerwę na szkolne wydatki, które pojawią się we wrześniu,
• przeznaczyć częściowo na rzecz z listy zachcianek,
• wykorzystać do kupienia lepszej jakości rzeczy z listy potrzeb,
• przesunąć na inny rodzinny cel.

To ważna lekcja, gdyż niewydane pieniądze nie są pieniędzmi zmarnowanymi. Dobre planowanie daje nam więcej możliwości później.

Jeśli przekraczacie budżet

To nie porażka. Budżet właśnie spełnił swoją funkcję – pokazał problem, zanim pieniądze zostały wydane.

Wróćcie do listy i sprawdźcie po kolei:

• Czy coś można przesunąć z grupy „ważne i pilne” do „ważne, ale mniej pilne”?
• Czy w innym sklepie znajdziecie niższą cenę?
• Czy istnieje tańszy produkt o podobnej jakości?
• Czy daną rzecz można pożyczyć, odkupić używaną, naprawić albo dostać od kogoś bliskiego?
• Czy można zrezygnować z dodatku, zestawu lub modnego wzoru, nie tracąc najważniejszej funkcji produktu?
• Czy zakupy można podzielić na dwa miesiące?

Dopiero po wykorzystaniu tych możliwości zastanówcie się, czy budżet można bezpiecznie zwiększyć, na przykład z oszczędności przeznaczonych na szkolne wydatki. Następnie ponownie wszystko podsumujcie.

7. Na zakupach trzymajcie się zasady: STOP – POMYŚL – ZDECYDUJ

Plan jest gotowy. Można ruszać na zakupy – z listą, ustalonym budżetem i nazwami sklepów, w których znaleźliście wybrane produkty.

To ważne, bo właśnie w sklepie zaczyna się prawdziwy test. Kolorowe ekspozycje, gratisy, limitowane wzory i wielkie napisy „PROMOCJA” mają przyciągnąć naszą uwagę. Pamiętajmy, że dobra okazja dotyczy wyłącznie rzeczy, której naprawdę potrzebujemy i której cena rzeczywiście jest korzystna.

Pomaga prosta zasada:

STOP

Nie muszę decydować natychmiast.

POMYŚL

• Czy ta rzecz znajduje się na naszej liście?
• Czy wcześniej ją skreśliliśmy? Jeśli tak, to dlaczego?
• Czy mamy już coś podobnego?
• Czy kupilibyśmy ją również bez napisu „promocja”?
• Czy jej zakup mieści się w naszym budżecie?
• Z czego rezygnujemy, jeśli ją wybierzemy?

ZDECYDUJ

Kupujemy albo świadomie rezygnujemy. Umiejętność niekupienia czegoś jest bardzo ważną kompetencją w świecie nadprodukcji i nadmiernej konsumpcji.

Szczególną ostrożność zachowajmy przy ofertach typu „kup trzy, czwarty gratis”. Jeśli potrzebujemy tylko jednej sztuki, kupienie czterech nie oznacza oszczędności, lecz większy wydatek. Zanim włożymy produkt do koszyka, wróćmy do naszej długiej listy i planera. Szkoda byłoby zignorować w sklepie wszystko, co wcześniej tak rozsądnie zaplanowaliśmy.

Zwykłe zakupy, bardzo praktyczna lekcja ekonomii

Nie chodzi o to, aby urządzać konkurs na najtańszą wyprawkę ani analizować każdą kredkę jak profesjonalny analityk finansowy. Dziecko może wybrać rzecz dlatego, że jest ładna albo ma ulubionego bohatera. Chodzi o to by pokazać, że taki wybór wpływa na pozostałą część budżetu.

Wspólne planowanie wyprawki pokazuje dziecku, że pieniądze wiążą się z wyborami. Uczy odróżniać potrzeby od zachcianek, ustalać priorytety, porównywać ceny i jakość, rozpoznawać wpływ reklamy oraz szukać alternatyw. Pokazuje też, że rzeczy, które już mamy, nadal mają wartość, a oszczędność może otworzyć inne możliwości.

A kiedy zakupy zostaną zakończone, można spokojnie odetchnąć: udało nam się przejść przez sierpniowo-wrześniowe szaleństwo z głową.

Te same zasady przydadzą się przy każdym innym domowym projekcie: planowaniu wakacyjnego wyjazdu, organizacji urodzin czy małego remontu. Zmienią się tylko lista i kwoty. Schemat pozostanie ten sam:

Miłych i rozsądnych zakupów!

Źródła i dalsza lektura

• Komisja Europejska – Circular Economy
• LeBaron i in. – Practice Makes Perfect: Experiential Learning as a Method for Financial Socialization

Autor

FinStars Akademia

FinStars Akademia prowadzi warsztaty z edukacji finansowej i przedsiębiorczości dla dzieci. Pokazujemy ekonomię przez gry, zadania i decyzje, które dzieci znają z codziennego życia.